Genel Terimler

Teknenin ön tarafı baş, arka tarafı kıç, kıçtan başa bakarken sağ tarafı sancak, sol tarafı iskele’dir. Baş pruvaya, kıç pupaya bakar. Manevralarda baş yerinde “kafa” da kullanılır. (Örneğin “kafayı aç”…) Tekne hareketsizken hissedilen rüzgar gerçek rüzgar’dır. Yelkenli bir tekne yelkenlerini görünen rüzgara göre ayarlayarak seyreder. Yelkenli teknede rüzgarın geldiği taraf rüzgarüstü (orsa) , aksi yönlü, yani rüzgarın gittiği taraf ise rüzgaraltı’dır (boca). Yelkenli iskele tarafından gelen bir rüzgara göre ayarlanmış bir tekne iskele kontra seyrediyordur. Bu durumda iskele taraf rüzgarüstüdür. Yelkenli tekne sancak tarafından rüzgarı kullanıyorsa sancak kontra seyrediyor demektir. Yelkenli tekneler birbirine kontralarına göre yol verirler .

Yelkenler arka köşelerine bağlı ıskota halatlarıyla lava (çekilir) veya laçka/laşka (boşlanır) edilerek, teknenin daha fazla rüzgara girmesi (yükselme) veya rüzgardan uzaklaşması (açma) sağlanır. Teknenin seyirdeki hızı denizcilik hız birimi knot (not okunur) ile belirtilir.

YELKEN TRİM ARAÇLARI

Yelkenlerin rüzgara göre ayarlanmasına trim denir. Tekneden tekneye farklılık gösterse de yelken seyrinde yelkenin kontrolünü ve trimin sağlayan çeşitli araçlar vardır. Güngörmez gergisi, orsa yakası gergisi (kaningam), iskota, direk yatıklığı, direk bükümü, pupa palangası, araba (ana yelken ve ön yelken) gibi birçok araçla yelkenlerin yaka gerginlikleri, bükümü ve toru ayarlanarak biçim kontrol edilebilir. Yelkenlerdeki tüyler aracılığıyla trimin uygunluğu gözlenebilir. Yelken trimi bilgiyle, denemeyle, tecrübeyle ve gözlemle geliştirilebilir. Edinilen dersler daha gelişmiş teknelerin kullanımını sağlar.

YELKEN SEYRİNDE MANEVRALAR, KOMUTLAR

Yelkenli bir teknenin bir teknenin temel manevraları tramola ve kavançadır. Otomobilin sağa veya sola dönmesi gibi yelkenli tekneler rüzgar üstüne veya rüzgar altına dönerek “yolunu” değiştirebilir. Teknede rüzgarın geldiği yan (rüzgar üstü) orsa; rüzgarın gittiği yan (rüzgaraltı) boca’dır. Teknenin rüzgar üstüne dönme manevrası, olsa tramola (veya orsa tramola), rüzgar altında dönme manevrası ise boca tramola (veya boca alabanda tramola) adını alır. Yani teknenin orsalayarak veya bocalayarak kontra değiştirmesi tramola etmektir. Günümüzde orsa tramola ve boca tramola yerine tramola ve kavança terimleri kullanılmaktadır. Teknenin rüzgar altında dönüş manevrası kavança diye tanımlansa da, aslında kavança bocatramola’da yapılan bir aktarma işlemidir.

Manevra yapılabilmesi için teknenin hızın yeterli olmalıdır, hız yeterli değilse tekne dümen dinlemez.

Tramola Etmek: Yelkenli teknenin rüzgar üstüne doğru manevra yaparak  (manevra esnasında ölü bölgeye girerek) rüzgarı kullandığı kontrayı (tarafı) değiştirmesidir.

Kavança Etmek: Yelkenli teknenin rüzgar altında kontrollü dönüş manevrasıdır. Kavança pupa seyrinde -diğer seyirden farklı olarak – neredeyse dümen hareketine gerek olamaksızın yapılır ancak geç kalınır ve istem dışı gerçekleşirse ‘istenmeyen kavança’ adı verilen tehlikeli bir manevraya dönüşür.

Orsalama / Çekme / Yüksele: Teknenin başının rüzgara yaklaşması veya ‘orsala’ komutuyla yeterince rüzgara girilmesi.

Orsaya Çekme: Teknenin başını rüzgar üstüne çekmesi.

Bocalama /Açma / Düşme: Teknenin başının rüzgardan uzaklaşması veya ‘kafayı aç’ komutuyla uzaklaştırılması.

Faça Flok: Ön yelkenin rüzgar üstü ıskotası çekilerek ters kalması. Rüzgardaki an bir değişiklik veya dümencinin / ekibin hatasıylada olabilir.

Köre Düşme: Yelkenli teknenin manevrası sırasında yelken  yapılamayan (ölü) bölgeyi geçmeyip yolundan kalması. Bu durumda yelkenli tekne geri geri gitmeye başlar ve dümen ters işler. Dümenin bir tarafı basılı (alanbanda) tutulması ve ön yelkenin faça flok edilmesi kör tramoladan kurtulmaya  yardımcı olur.

Volta seyri: Rüzgara karşı gidebilmek için zikzaklı bir rota izlemek, volta vurmak.

APAZ SEYRİ

En hızlı yelken seyridir. Teknenin daha az bayılması hızın artmasına neden olur.  Apaz seyri geniş bir açıyı içerir ve dar apaz,borda apaz (veya apaz), geniş apaz olmak üzere üçe ayrılır. Orsadan dar apaza , borda apaza, geniş apaza geçerken ıskotalar giderek daha fazla boşlanır (laçka edilir). Veya geniş apazadan dar apazaya doğru dümen tutuluyorsa, yelkenlerin boşu giderek daha fazla alınır, ıskotalar kasılır (lava edilir). Her türlü apaz seyrine tüyler yelken trimine yardımcı olur. Orsada teknenin önüne doğru oturan mürettebat, apaza geçtikçe teknenin önünden arkasına doğru kayar. Daha kolay bir seyir olduğu için yeni başlayanlara tavsiye edilir.

PUPA SEYRİ

Tekne bu seyirde rüzgarla aynı yönde hareket ettiği, yani rüzgardan daha hızlı hareket edemediği için apaz seyrinne göre daha yavaş gider. Çünkü yelken bir uçurtma gibi yalnızca rüzgara tuttuğundan yelkenlerde bir basınç farkı yada yükselme kuvveti oluşmaz. Pupa seyrinde, ana yelkeni kapatması nedeniyle hayli etkisiz olan ön yelken, ayı bacağı seyrinde, ters tarafa açılarak daha etkili kullanılabilir.

Pupada, özellikle tam pupa da denilen iğnecik seyrinde, fark etmeden yapılan küçük bir dümen hatası veya rüzgarın aniden yön değiştirmesi bumbanın diğer kontraya hızlı ve tehlikeli bir şekilde savrulmasına,yani istemeden kavançaya neden olabilir. Kontrolden çıkan bu kuvvet nedeniyle teknenin dengesini sağlamak zorlaşır. Kendinizden emin değilseniz  istenmeyen kavançadan kaçınmak için pupa seyri yerine daha güvenli olan geniş apaz seyrini tercih edin.

Zirve Denizcilik

Denizcilik

About the Author

Zirve

Zirve Denizcilik İnsan Kaynakları ve Acentelik Hizmetleri

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

CAPTCHA (Şahıs Denetim Kodu) Resmi

*